İskitler

İskitler ya da bilinen diğer ismiyle Sakalar, MÖ 8. yüzyıl ile MÖ 3. yüzyıl arasında Avrupa’nın doğusu (Kırım ve Pontik Bozkırlar) ile Orta Asya’da, Tanrı Dağları ve Fergana Vadisi’ni de içine alan bölgede yaşamış göçebe halktır. Doğuda Çin Seddi’nden batıda Tuna Nehri’ne kadar, 40 ve 50’nci paraleller arasında, yaklaşık 7000 kilometreden fazla bir alanda varlık gösterdiler. İskitler Grek kaynaklarında “Skythai”, Asur kaynaklarında “Aşguzai”, Pers kaynaklarında “Saka” ve Çin kaynaklarında “Sai” isimleriyle anılmaktadır.

İskitler at üzerinde savaşan ilk insan topluluğudur. Çadırlarda yaşayan bu insanları atları, koyun ve sığır sürüleri vardı. At üzerinde ok ve yay kullanabilmeleri onlara savaşlarda üstünlük sağlıyordu. Zengin mezarlar, ince metal işçiliği ve parlak sanat tarzının şekillendirdiği yüksek bir bozkır kültürü geliştirdiler.

Günümüz Ukrayna’sı, Güney Avrupa Rusyası ve Kırım’da yaşamış olan Batılı İskitler, Kraliyet İskitleri olarak bilinen zengin bir sınıf tarafından yönetildi. Yunanistan, İran, Hindistan ve Çin’i birbirine bağlayan geniş bir ticaret ağı kurmuş ve kontrol etmişlerdir, böylelikle bu uygarlıkların gelişmesine katkıda bulunmuşlardır.

Yerleşik metal işçileri, İskitler için portatif dekoratif objeler yaptılar. Bu nesneler esas olarak metalde yaşar ve kendine özgü bir İskit sanatı oluştururlar. MÖ 7. yy’da Kafkasya’yı geçen İskitler, Orta Asya’ya Kimmerlerle birlikte baskın yaparak bölgedeki siyasi gelişmelerde önemli roller oynamışlardır. MÖ 650-630 civarında, İskitler, Batı İran Platosu’nun Medes’lerine kısaca hükmediyorlar ve güçlerini Mısır sınırlarına kadar uzatıyorlardı. Medya üzerindeki kontrolünü kaybettikten sonra, İskitler Ortadoğu’daki olaylara müdahale ederek, MÖ 612’de Ninova’daki Asur İmparatorluğunun yıkılmasında öncü bir rol oynadılar. İskitler daha sonra Akhamenid İmparatorluğu ile sık sık çatışmaya girdiler. Batı İskitler, MÖ 4. yy’da Makedonya’ya karşı büyük bir yenilgiye uğradılar ve daha sonra Orta Asya’dan gelen İranlı bir kavim olan Sarmatyalılar tarafından kademeli olarak fethedildi. Asya Bozkırlarının (Saka) Doğu İskitleri, MÖ 2. yüzyılda Yuezhi, Wusun ve Xiongnu tarafından saldırıya uğradı ve birçoğu Güney Asya’ya göç etmeye başladılar. Bunlar Hint-İskitler olarak biliniyorlardı. Bir noktada, Han hanedanı ve Xiongnu’nun ölümünden sonra MS 3. yüzyılın sonlarına doğru, Doğu İskitler Pamir Dağları’nı geçerek, İskit Khotanese ve Tumshuqese dillerinin Brahmi yazısında tasdik edildiği Batı Tarım Havzası’na yerleştiler. MS 10. ve 11. yüzyılda Khotan İskit Krallığı, daha sonra Kuzeybatı Çin’in İslamileşmesine ve Türkleşmesine yol açan Kara-Hanid Hanlığı tarafından fethedildi. Doğu Avrupa’da, Orta Çağ çağları boyunca, İskitler ve onların yakın ilişkili Sarmatileri sonunda bölgedeki Proto-Slav nüfusu tarafından asimile edildi.

Kökenleri

Kaynaklarda kesin bilgi bulunmamasına karşın İskitlerin kökeni üzerine farklı görüşler mevcuttur. XIX. yüzyılda Zeus, Müllenhoff, Tomaschek, Fressel ve Wilser çalışmalarında İskitlerin İrani bir kavim olduğun öne sürdüler. Onları bu sonuca ulaştıran, İskit ve İran dinini ve dilini karşılaştırarak elde ettikleri çıkarımlardır. İ. E. Zabelin, Mannert ve Cuno onların Slav olduğunu öne sürdü. B. G. Niebuhr’un başını çektiği bilim adamları ise Ural-Altay ırkına mensup olduklarını savundu.